แอฟริกาจะเป็นอิสระเมื่อ กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) หยุดสมคบคิดขโมยความมั่งคั่ง

< โอมาร์ บา (เซเนกัล), หน้ากากเดินเล่น, 2016.>.>

แด่สหาย

สวัสดีและทักทายจากโต๊ะทำงานของไตรทวีป: สถาบันวิจัยทางสังคม 

ในเดือนกุมภาพันธ์ 2025 ศาลตรวจสอบบัญชีแห่งเซเนกัลได้เผยแพร่รายงานที่พบ “ความผิดปกติ” ในการบริหารจัดการการคลังสาธารณะระหว่างปี 2019 ถึง 2024 ในสมัยประธานาธิบดีแมคกี ซอลล์ (2012–2024) ยกตัวอย่างเช่น ศาลพบว่า แม้รัฐบาลของซอลล์จะระบุว่าการขาดดุลงบประมาณสำหรับปี 2023 อยู่ที่ 4.9% ของผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (GDP) แต่ในความเป็นจริงแล้วกลับอยู่ที่ 12.3% ศาลได้ดำเนินการปรับปรุงโครงสร้างการเงินสาธารณะนี้เนื่องจากข้อกล่าวหาสำคัญยิ่งที่นายกรัฐมนตรีคนใหม่ของเซเนกัล อุสมาน ซอนโก ได้กล่าวในงานแถลงข่าวที่กรุงดาการ์ในเดือนกันยายน 2024 สิ่งที่ผู้ตรวจสอบบัญชีพบและสิ่งที่กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ได้ให้การรับรองก็คือ อัตราส่วนหนี้สินที่แท้จริงในปี 2023 อยู่ที่ 99.7% ของ GDP ไม่ใช่ 74.7% และการขาดดุลถูกประเมินต่ำกว่าความเป็นจริงถึง 5.6% ของ GDP (ในเดือนสิงหาคม 2025 อัตราส่วนหนี้สินได้รับการแก้ไขเป็น 111% ของ GDP)

นายกรัฐมนตรีซอนโกกล่าวว่าสถานการณ์ทางการเงินในเซเนกัลอยู่ในภาวะ “หายนะ” เนื่องจากปัญหา 3 ประการที่สืบทอดมาจากการปกครองของซัลในช่วงทศวรรษนี้ ได้แก่

1. ‘นโยบายหนี้ที่ไร้การควบคุม’ ที่ทำให้หนี้สาธารณะของประเทศเพิ่มสูงขึ้น ขณะเดียวกันก็ลบล้างความเป็นไปได้ของการเติบโตใดๆ ที่จะนำมาชำระหนี้นั้น
2. รัฐบาลที่ปกปิดหนี้สินและปัญหาเศรษฐกิจที่ฝังรากลึกนี้จากประชาชนชาวเซเนกัล (ซึ่งถึงกระนั้นก็ยังปฏิเสธอามาดู บา ผู้สืบทอดตำแหน่งที่ซัลเลือก ในการเลือกตั้งประธานาธิบดีเดือนมีนาคม 2024 และเลือกบาซิรู ดิโอมาเย เฟย์ แทน)
3. ‘การทุจริตที่แพร่หลาย’ รวมถึงการฉ้อโกงกองทุนโควิด-19 ของประเทศโดยรัฐมนตรีสี่คน

< อามาดู คามารา กูยเย่ (เซเนกัล), การตกปลาแบบเหนือธรรมชาติ, 2021>

หลักฐานที่บ่งชี้ว่ารัฐบาลของซอลล์จงใจทำให้ประเทศล้มละลายและฉ้อโกงเงินจากคลัง กำลังถูกรวบรวมอย่างช้าๆ โดยประธานาธิบดีเฟย์และนายกรัฐมนตรีซอนโก เฟย์ (เกิดในปี 1980) และซอนโก (เกิดในปี 1974)พวกเขาต่างเป็นอดีตเจ้าหน้าที่กรมสรรพากรที่เข้าสู่วงการเมืองด้วยความผิดหวังต่อความไร้ความสามารถ การฉ้อโกง และการคอร์รัปชันในระบบการเมืองและระบบราชการของเซเนกัล เฟย์และซอนโกเป็นชายหนุ่มผู้มีอุดมการณ์รักชาติ ศึกษาที่โรงเรียนบริหารแห่งชาติ (École nationale d’administration) และต่อมาได้พบกันที่สำนักงานอธิบดีกรมภาษีและมรดก (DGID) ซึ่งซอนโกได้ก่อตั้งสหภาพอิสระตัวแทนภาษีและอสังหาริมทรัพย์ขึ้น

ในปี 2011 บริษัท SNC-Lavalin ของแคนาดา ได้รับสัญญามูลค่า 50 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เพื่อสร้างโรงงานแปรรูปทรายแร่ใน Grande Côte อย่างไรก็ตาม ต่อมาหนังสือพิมพ์ Paradise Papers ได้เปิดเผยว่ารัฐบาลเซเนกัลได้ลงนามในสัญญากับบริษัทที่รู้จักกันในชื่อ SNC-Lavalin Mauritius กล่าวอีกนัยหนึ่ง บริษัทของแคนาดาแห่งนี้ได้กลายเป็นบริษัทของมอริเชียส (ในขณะดียวกัน เนื่องจากเซเนกัลมีสนธิสัญญาภาษีอากรระหว่างกันที่ยกเว้นบริษัทที่จดทะเบียนในมอริเชียสไม่ต้องเสียภาษีในเซเนกัล) การเปลี่ยนแปลงเขตอำนาจศาลครั้งนี้ ทำให้ SNC-Lavalin สามารถหลีกเลี่ยงการจ่ายภาษีให้กับเซเนกัลได้อย่างน้อย 8.9 ล้านดอลลาร์สหรัฐ (รายได้ต่อปีของ SNC-Lavalin อยู่ที่ประมาณ 6 พันล้านดอลลาร์สหรัฐ ซึ่งคิดเป็นหนึ่งในสามของ GDP ของประเทศเซเนกัล ซึ่งมีประชากร 18 ล้านคน)

<เซอา ดิยัลโล > (เซเนกัล), การออกเดินทาง X, 2017.>

นายกรัฐมนตรีซอนโกเป็นผู้คัดค้านโครงการนี้อย่างแข็งขัน และในเดือนมกราคม 2014 ได้จัดตั้งพรรคการเมืองชื่อ ชาวแอฟริกันผู้รักชาติแห่งเซเนกัลเพื่อการทำงาน จริยธรรม และภราดรภาพ (African Patriots of Senegal for Work, Ethics, and Fraternity (PASTEF)) เพื่อสานต่อการต่อสู้ ในปี 2017 เขาได้รับเลือกให้เป็นสมาชิกสภานิติบัญญัติแห่งชาติ โดยหยิบยกประเด็นเขตปลอดภาษีและการลักขโมยขององค์กรขึ้นมา เขากล่าวในปี 2018 ว่า ‘เขตปลอดภาษีอาจเป็นสวรรค์สำหรับบริษัทข้ามชาติที่ต้องการหลีกเลี่ยงการจ่ายภาษี‘ ‘แต่สำหรับประเทศชาติ มันคือขุมนรก‘ ในปี 2019 ซอนโกได้รับคะแนนเสียงเกือบ 16% ในการเลือกตั้งประธานาธิบดีที่เต็มไปด้วยข้อโต้แย้ง ในการเลือกตั้งระดับเทศบาลและรัฐสภาในปี 2022 พรรคร่วมรัฐบาลที่นำโดย PASTEF ชื่อ Yewwi Askan Wi (ปลดปล่อยประชาชน) ได้รับชัยชนะอย่างถล่มทลาย โดย Barthélémy Dias ผู้สมัครจากพรรคสังคมนิยมแห่งเซเนกัล ได้รับเลือกเป็นนายกเทศมนตรีกรุงดาการ์ ประธานาธิบดีซอลล์ในขณะนั้นโกรธแค้นอดีตเจ้าหน้าที่กรมสรรพากรเหล่านี้ จึงพยายามสั่งยุบพรรคและปิดปากซอนโก เหตุการณ์นี้นำไปสู่การชุมนุมประท้วงครั้งใหญ่ในปี 2023-2024 ซึ่งนำไปสู่ชัยชนะในการเลือกตั้งของเฟย์และซอนโก จึงไม่น่าแปลกใจที่อดีตเจ้าหน้าที่กรมสรรพากรเหล่านี้ได้ตรวจสอบบัญชีของนักบัญชีและพบหลักฐานการฉ้อโกง

แต่มีเพียงซัลและรัฐบาลของเขาเท่านั้นหรือที่กระทำความผิดฐานฉ้อโกง? ท้ายที่สุดแล้ว ระบบราชการทั้งหมดในเซเนกัล รวมถึงศาลตรวจเงินแผ่นดิน ดูเหมือนจะไม่ดำเนินการใดๆ เกี่ยวกับข้อร้องเรียนของซอนโกและคนอื่นๆ หรือการเปิดเผยข้อมูลในหนังสือพิมพ์ Paradise Papers

บางทีการกระทำทุจริตที่ร้ายแรงที่สุดอาจไม่ใช่การกระทำโดยรัฐบาลเซเนกัล แต่เกิดจากกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) นับตั้งแต่ซอนโกเริ่มหยิบยกประเด็นนี้ขึ้นมาในปี 2017 กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ได้เผยแพร่รายงานของเจ้าหน้าที่อย่างน้อยเจ็ดฉบับเกี่ยวกับเซเนกัล โดยไม่มีรายงานใดบ่งชี้ว่ามีปัญหาใดๆ เกี่ยวกับการจัดการรายงานหนี้สินหรือการเงิน ยกตัวอย่างเช่น รายงานของ IMF ปี 2019 ระบุว่าการจัดการตรวจสอบบัญชีของเซเนกัลสอดคล้องกับมาตรฐานการรายงานทางการเงินระหว่างประเทศ และประเทศดังกล่าวได้ปฏิบัติตามมาตรฐานการเผยแพร่ข้อมูลพิเศษของ IMF ในปี 2017 หาก IMF ลงนามรับรองข้อมูลที่เซเนกัลจัดหาให้ ก็เท่ากับว่าทาง IMF เองก็มีความผิดฐานฉ้อโกงเช่นเดียวกับรัฐบาลของนายซัล และควรต้องรับผิดชอบ

<ซูเลย์มาน เกอิต้า (เซเนกัล), องค์ประกอบ, 2010.>

ในเดือนตุลาคม 2024 หลังจากการเปิดเผยรายงานงบประมาณที่คลาดเคลื่อน กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ได้ระงับโครงการปล่อยกู้ของเซเนกัล ในเดือนมีนาคม 2025 รายงานของ IMF ระบุถึง “ความจำเป็นในการปฏิรูปอย่างเร่งด่วน” ในระบบราชการและสถาบันต่างๆ ของเซเนกัล (แต่ไม่ใช่ตัว IMF เอง) ในช่วงเวลาเดียวกันนั้น จูลี โคแซค โฆษกของ IMF กล่าวว่าเซเนกัลอาจไม่จำเป็นต้องคืนเงินกู้ยืมฉ้อโกงของรัฐบาลซอลล์เนื่องจากรัฐบาลเฟย์–ซอนโก ได้ดำเนินการตรวจสอบบัญชีอย่างสุจริตเพื่อแก้ไขความผิดปกติเหล่านี้แล้ว อย่างไรก็ตาม การยกเว้นนี้มาพร้อมกับเงื่อนไข เนื่องจากเป็นส่วนหนึ่งของการเจรจาระหว่าง IMF และเซเนกัล

กองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ได้แสดงจุดยืนของตนเองในรายงานของเจ้าหน้าที่เมื่อเดือนสิงหาคม 2025 โดยต้องการใช้โอกาสการยกเว้นเพื่อเรียกร้องสัมปทานจากรัฐบาลชุดใหม่ รวมถึงการเปลี่ยนแปลงโครงสร้างเพื่อกัดกร่อนอธิปไตยที่เหลืออยู่อันน้อยนิดของเซเนกัล รัฐบาลเฟย์-ซอนโกได้รับอำนาจจากประชาชนให้เสริมสร้างอำนาจอธิปไตย แต่ทว่า IMF กลับกำลังใช้ความซื่อสัตย์ของรัฐบาลเฟย์-ซอนโกเกี่ยวกับการฉ้อโกงของรัฐบาลชุดก่อนเพื่อบ่อนทำลายอำนาจอธิปไตยนั่นเอง สิ่งที่ IMF ต้องการคือการเข้าถึง “ภาคส่วนเชิงยุทธศาสตร์” (เช่น พลังงานและเกษตรกรรม) มากขึ้นผ่านบริษัทข้ามชาติ เพิ่มวินัยทางการคลังที่เข้มงวดขึ้นของรัฐบาล (เช่น การลดการใช้จ่ายทางสังคมสำหรับชนชั้นแรงงานและชาวนา) และการสานต่อแผนเซเนกัลเอเมร์เจนต์ 2014 ของแซล์ล ซึ่งใช้ศัพท์เทคนิคเพื่อปกปิดการสูญเสียความมั่งคั่งไปอยู่ในมือของบริษัทข้ามชาติและชนชั้นนำชาวเซเนกัล การยกเว้นนี้จะส่งผลต่อรัฐบาลเฟย์–ซอนโก เพื่อบีบให้พวกเขาเปลี่ยนวาระเรื่องอำนาจอธิปไตยของตนเป็นวาระเรื่องความอ่อนน้อมถ่อมตนของ IMF

<ยูนูส เซเย (เซเนกัล), ไม่มีชื่อ, 1972.>

กรณีของเซเนกัลไม่ใช่เรื่องที่ไม่เคยพบเจอ ในช่วงทศวรรษ 1980 รัฐบาลทหารในละตินอเมริกาที่ได้รับการสนับสนุนจากสหรัฐฯ ได้กู้ยืมเงินนอกงบประมาณ ซึ่งกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) ให้ความสำคัญอย่างจริงจังเพียงแต่คำพูดหากไม่ใช่การกระทำ ในปี 2000 IMF ตรวจพบการรายงานที่ผิดพลาดของรัฐบาลทหารปากีสถาน แต่ก็ไม่ได้ดำเนินการใดๆ อีกครั้ง โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังจากที่ปากีสถานเข้าร่วมสงครามต่อต้านการก่อการร้ายของสหรัฐฯ อย่างกระตือรือร้นในปี 2001 ในช่วงเวลาเดียวกันนั้น IMF ได้ยกโทษให้ยูเครนสำหรับการรายงานหนี้ที่ผิดพลาด โดยดำเนินการอีกครั้งภายใต้แรงกดดันจากรัฐบาลสหรัฐฯ ที่พยายามรักษาแนวทางที่สนับสนุนตะวันตกของประธานาธิบดี Leonid Kuchma เหตุการณ์เดียวกันนี้เคยเกิดขึ้นกับคองโก-บราซซาวิลในปี 2002 และแกมเบียในปี 2003 ในปี 2006 IMF ได้เผยแพร่รายงานเกี่ยวกับวิธีการทำให้นโยบายการรายงานที่ผิดพลาด “ลดภาระ” ลง เพื่อไม่ให้ประเทศต่างๆ ต้องแบกรับโทษหนัก ทัศนคติเช่นนี้ส่งผลต่อการปฏิบัติของ IMF ต่อโมซัมบิกในปี 2016 เมื่อผู้ส่งออกพลังงานต้องเผชิญกับความท้าทายจากหนี้สินที่ซ่อนเร้น

รัฐบาลที่ได้รับความโปรดปรานจากวอชิงตันจะถูกตบมือทำโทษเบาๆ ในขณะที่รัฐบาลที่ต้องการพัฒนานโยบายอธิปไตยจะถูกลงโทษ

<ปาเป้ ดาอูดา กูเอเย (เซเนกัล), เพื่อนฝูง 1960.>

ในเดือนกันยายน ชีค โล นักดนตรีชาวเซเนกัลผู้ยิ่งใหญ่ (เกิดปี 1955) ได้ออกอัลบั้มใหม่ชื่อ Maame (2025) อัลบั้มนี้มีเพลงเร็กเก้ชื่อ ‘การพัฒนาของแอฟริกา’ ซึ่งเริ่มต้นด้วยชีค โล บรรเลงชื่อ ชีค อันตา ดิออป, โทมัส ซังการา และเนลสัน แมนเดลา ก่อนจะบรรเลงเนื้อเพลงท่อน “อิสระ อิสระ อิสระ แอฟริกา…แอฟริกาต้องเป็นอิสระ” เพลงนี้เป็นการหวนคืนสู่ต้นกำเนิด สู่ความหวังและความปรารถนาเมื่อเซเนกัลได้รับเอกราชในปี 1960 และชูธงภายใต้การนำของประธานาธิบดีคนแรก เลโอโปลด์ เซดาร์ เซงกอร์ ชีค โล ขับร้องว่า “สุขภาพต้องมาก่อน” ซึ่งเขากล่าวถึงข้อเรียกร้องต่างๆ ไว้ดังนี้

เกษตรกรรม ปศุสัตว์ ประมง

การศึกษา: วิหารแห่งความรู้

การฝึกอาชีพ

การสร้างงานให้กับเยาวชน

ความมั่นคงสาธารณะ

การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ

ต่อสู้กับความยากจน

ต่อสู้กับการทุจริต

ความยุติธรรมที่เป็นอิสระและเป็นธรรม

พัฒนาประชาธิปไตย

เสรีภาพของแอฟริกานั้นไม่อาจรับประกันได้ด้วยธงห้าสิบสี่ผืนที่โบกสะบัดอยู่ในเมืองหลวงทั้งห้าสิบสี่แห่งของทวีป เสรีภาพจะเกิดขึ้นได้ก็ต่อเมื่อประชาชนชาวแอฟริกาแสดงอำนาจอธิปไตยเหนือทรัพยากรของตนเอง และปลดแอกตนเองจากความอยุติธรรมของระบบทุนนิยมและจักรวรรดินิยม

ด้วยความเคารพ

วิเจย์