ทฤษฎีและการปฏิบัติ

by | Mar 17, 2023 | Articles บทความ, ทฤษฎี Theory, แนะนำ Introducing, ไทย

ปัญหาเรื่องทฤษฎีและการปฏิบัติเป็นปัญหาที่สำคัญมากในหมู่ฝ่ายซ้าย เพราะตรงข้ามกับฝ่ายขวา นักสังคมนิยมจะพยายามทำความเข้าใจสังคมก่อนที่จะลงมือสร้างความเปลี่ยนแปลง กล่าวสั้น ๆ ก็คือ ทฤษฎีคือการต่อยอดความเข้าใจว่าสิ่งต่าง ๆ รอบตัวเรามีพลวัตอย่างไร โดยเฉพาะในระดับสังคม การเมือง และเศรษฐกิจ ในทางกลับกัน การปฏิบัติคือการกระทำไม่ว่าจะในรูปแบบใดก็ตามที่สร้างผลกระทบต่อสิ่งรอบข้าง ซึ่งจะอิงมาจากทฤษฎีหรือไม่ก็ได้

นักสังคมนิยมทุกเฉดล้วนล้มเหลว ปรับตัว ประสบความสำเร็จ และล้มเหลวครั้งแล้วครั้งเล่าในความพยายามที่จะยกระดับการต่อสู้ทางชนชั้นและการปลดปล่อย ความสำเร็จและความล้มเหลวเหล่านี้เป็นบทเรียนสำคัญสำหรับใครก็ตามที่ต้องการเปลี่ยนแปลงสังคมให้ก้าวพ้นไปจากระบบทุนนิยม แต่การจะทำเช่นนั้นได้ เราต้องวิเคราะห์สภาวการณ์ปัจจุบันของเราเองรวมไปถึงความพยายามเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นในอดีต (ทฤษฎี) และปฏิบัติตามทฤษฎีนั้น (การปฏิบัติ) องค์ประกอบทั้งสองอย่างนี้เกี่ยวร้อยกันเป็นแกนหลักของการก้าวไปสู่สังคมนิยม โดยทั้งสองจะพัฒนากันและกันอย่างต่อเนื่อง

เศรษฐศาสตร์การเมืองและการวิเคราะห์ชนชั้น

ทฤษฎีสังคมนิยมพิจารณาเงื่อนไขทางวัตถุอย่างละเอียดก่อนที่จะระบุ ผู้กระทำการเปลี่ยนแปลงทางประวัติศาสตร์ (historical agent of change) (คนที่จะนำการปฏิวัติ) ในบรรดาสังคมอุตสาหกรรมของซีกโลกเหนือ (Global North) ผู้กระทำการเปลี่ยนแปลงมักถือกันว่าเป็นกรรมาชีพในเมืองที่ทำงานในโรงงาน นักเขียนอย่างมาร์กซ์มองว่า พวกเขาเป็นกลุ่มคนที่สามารถโค่นล้มระบบทุนนิยมและพวกกระฎุมพีลงได้ คำกล่าวนี้ค่อนข้างแม่นยำ เช่นในการปฏิวัติรัสเซียปี ค.ศ. 1917 อย่างไรก็ดี ในขณะที่การปฏิวัติเกิดขึ้นในซีกโลกใต้ (Global South) ซึ่งส่วนใหญ่มีลักษณะเป็นสังคมเกษตรกรรม คอมมิวนิสต์ก็มักจะถือกันว่า ชาวนาเป็นผู้กระทำการเปลี่ยนแปลงหลัก ๆ ในการปลดปล่อย เช่นในการปฏิวัติจีนเมื่อปี ค.ศ. 1949

ในทั้งสองกรณี มีการวิเคราะห์และชี้ให้เห็นถึงทฤษฎีการปฏิวัติ จากนั้นจึงมีการลงมือจัดการบริหารและเดินหน้าปฏิวัติ ซึ่งก็ไม่ได้ประสบความสำเร็จเสมอไป เช่นในกรณีของการปฏิวัติรัสเซียที่ล้มเหลวในปี ค.ศ. 1905 อย่างไรก็ตาม นักปฏิวัติได้เรียนรู้จากความผิดพลาดเหล่านั้นและพัฒนาต่อยอดกลยุทธ์ของพวกเขา ทฤษฏีนำไปสู่การปฏิบัติ ตามมาด้วยทฤษฏีใหม่ นำไปสู่การปฏิบัติใหม่อีกที เป็นอย่างนี้ต่อไปเรื่อย ๆ

ในขณะที่นักสังคมนิยมทุกเฉดล้วนแล้วแต่มีจุดหมายเดียวกัน นั่นก็คือสังคมไร้ชนชั้น ทว่าหนทางไปสู่สังคมที่ว่านี้ก็เต็มไปด้วยความขัดแย้งและทางตัน จะต้องมีการวิเคราะห์บทบาทของรัฐ ชนชั้นกลาง ลัทธิชาตินิยม รวมไปถึงศาสนา เพื่อพัฒนาทฤษฎีเกี่ยวกับอุปสรรคที่เข้ามาขัดขวางจิตสำนึกการปฏิวัติ ไม่ว่าจะเป็นบทบาทของสิ่งเหล่านี้ในการผลิตซ้ำระบบทุนนิยมและจักรวรรดินิยม และสำคัญที่สุดก็คือ ยุทธศาสตร์เชิงปฏิบัติที่จะนำพาชนชั้นแรงงานและชาวนาเข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการดังกล่าว

ความเข้าใจทางทฤษฎีเกี่ยวกับระบบทุนนิยมและระบบอาณานิคม ซึ่งถูกพัฒนาขึ้นผ่านการสังเกต การค้นคว้า และการประยุกต์ใช้ร่วมกัน ถูกนำมาใช้จัดตั้งคนงานหรือชาวนาให้กลายมาเป็นกองกำลังทางการเมือง นักจัดตั้งและพรรคการเมืองสังคมนิยมชี้ให้เห็นถึงความแปลกแยกทางการเมืองและทางเศรษฐกิจที่คนงานและชาวนาต่างประสบอยู่ ทั้งนี้ก็เพื่อสร้างสหภาพแรงงานและสภาที่ต้านทานการขูดรีดผู้คนและยกระดับผลประโยชน์ของพวกเขา ในประเทศลูกอาณานิคม ขบวนการชาตินิยมกลายมาเป็นจุดสนใจ โดยการขบถของชาวนาไม่สามารถโค่นล้มระบบศักดินาได้ และระบอบกษัตริย์กับชนชั้นแรงงานยังเพิ่งเริ่มก่อรูปก่อร่างเท่านั้น

กลยุทธ์และพันธมิตร

กลยุทธ์ในการจัดการบริหารแบบสังคมนิยมจะต้องคำนึงถึงการตัดสินใจอันยากเย็นเมื่ออยู่ในภารกิจ เมื่ออยู่ในการประจันหน้าทางสังคมใด ๆ ก็ตาม ต้องสามารถประเมินได้อย่างชัดเจนว่าใครคือพันธมิตรและใครคือศัตรู รวมไปถึงจุดอ่อนและจุดแข็งของพวกเขา ทฤษฎีช่วยให้สามารถประเมินได้ทั้งเรื่องการทำความเข้าใจและไกล่เกลี่ยผลประโยชน์ของพันธมิตร และชี้ให้เห็นถึงผลประโยชน์ของศัตรูด้วย ในความขัดแย้งทางการเมือง โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อกลุ่มก้อนพลังของฝ่ายเรามีจำนวนน้อยกว่าหรือมีอำนาจทางสังคมน้อยกว่า การทำงานร่วมกับองค์กรแนวเสรีนิยม แนวสายกลาง หรือแม้แต่แนวอนุรักษ์นิยมก็จำเป็นต้องผ่านการพิจารณาอย่างถี่ถ้วน การรวมพันธมิตรที่ไม่ได้ผ่านการคิดหน้าคิดหลังอาจทำลายการเคลื่อนไหวหรือแม้กระทั่งทำให้พวกเขาติดคุกและถูกสังหารได้ เห็นได้จากการลุกฮือของกรรมกรและชาวนาในอดีตที่ผ่านมา ตัวอย่างเช่น ในสมัยศักดินา การลุกฮือของชาวนาจะได้รับการสนับสนุนจากเจ้าที่ดินที่เป็นคู่แข่งซึ่งอยู่ในพื้นที่อื่น ทั้งหมดก็เพื่อผลประโยชน์ของเจ้าที่ดินเหล่านั้นมากกว่าตัวชาวนาเอง

ทุกวันนี้ นักจัดตั้งแรงงานจะต้องชั่งน้ำหนักพลังและความสามารถของคนงานในการเริ่มและรักษากระแสการหยุดงานประท้วงหรือการดำเนินการทางอุตสาหกรรมเพื่อต่อต้านการลวงให้ตกลงปลงใจกับอะไรพื้น ๆ ตัวอย่างเช่น ในการจัดตั้งสหภาพแรงงาน บางครั้งคนงานจำนวนมากเต็มใจที่จะประนีประนอมกับนายจ้างของตน ในขณะที่นักจัดตั้งที่ใช้ทฤษฎีนำเป็นหลักจะมุ่งมั่นผลักดันการดำเนินการทางอุตสาหกรรมต่อไป ตรงนี้เองที่เราจะเจอหนึ่งในความขัดแย้งมากมายของทฤษฎีและการปฏิบัติ ทฤษฎีสังคมนิยมบอกเราว่าจะไม่มีการประนีประนอมกับชนชั้นกระฎุมพี ทว่านี่อาจขัดแย้งกับความเร่งด่วนในการบรรเทาความทุกข์ยากของชนชั้นกรรมาชีพ ในกรณีนี้ คนงานในโรงงานจะเต็มใจประนีประนอมกับนายจ้างกระฎุมพีเพื่อให้ได้กลับไปทำงานและมีรายได้ให้เร็วที่สุด แม้เราจะตีความตามทฤษฎีว่า คนงานมีศักยภาพที่ไม่ใช่แค่การเรียกร้องในสิ่งที่ดีกว่า แต่รวมไปถึงการยึดปัจจัยการผลิตทั้งหมดก็ตาม ท้ายที่สุดแล้ว ทฤษฎีและการปฏิบัติเป็นเรื่องของการรอมชอมทั้งสองสิ่งเข้าด้วยกัน นั่นก็คือ ศักยภาพทางทฤษฎีในการปลดปล่อยและความเป็นจริงในทางปฏิบัติของการจัดการการปลดปล่อยดังกล่าว

ลัทธิยึดคัมภีร์และการปรับใช้กับสภาพท้องถิ่น

แม้อุดมการณ์วัตถุนิยมจะมีพื้นฐานที่หยั่งรากมาอย่างดี ทว่าบางครั้งเราเองก็อาจจะยึดติดกับคำพูดของมาร์กซ์ เลนิน ทรอตสกี้ หรือนักเขียนคนอื่น ๆ มากไปเหมือนกับว่าพวกเขาเป็นศาสนา เหมือนกับสาวกของศาสนาที่มีคัมภีร์ศักดิ์สิทธิ์ คำกล่าวจากเมื่อ 100 ปีที่แล้วอาจถูกนำมาสร้างความชอบธรรมให้กับการกระทำของปัจจุบัน ในกรณีของมาร์กซ์ สิ่งสำคัญคือต้องตระหนักว่า เขาวิเคราะห์สภาพสังคมของอังกฤษ ฝรั่งเศส และเยอรมนีเป็นหลัก การตีความของมาร์กซ์ไม่ว่าจะถูกหรือผิดก็ล้วนแต่เป็นบ่อเกิดของการต่อสู้และความแตกแยกมากมายในขบวนการสังคมนิยมและคอมมิวนิสต์ นักมาร์กซิสต์จำนวนมากในปัจจุบันยังคงต่อสู้ทางความคิดด้วยความที่ว่ามาร์กซ์ได้ทำพลาดเนื่องจากข้อมูลที่มีอยู่เพียงจำกัดหรือไม่ก็เป็นเพียงการวิเคราะห์ที่ผิดพลาด นอกจากนี้ ความเข้าใจเกี่ยวกับระบบทุนนิยมของพวกเราก็ได้พัฒนาต่อยอดมาจากยุคสมัยของเขาด้วย และเราจะต้องพัฒนาทฤษฎีควบคู่ไปกับการปฏิบัติให้เหมาะสมกับบริบทเฉพาะของเรา

ชัยชนะของการปฏิวัติรัสเซียและการก่อตั้งสหภาพโซเวียตได้เปิดประตูไปสู่การแช่แข็งทฤษฎีและการปฏิบัติในรูปแบบใหม่ ๆ สหภาพโซเวียตภายใต้การนำของสตาลินได้เริ่มปรับเปลี่ยนทฤษฎีให้เข้ากับประสบการณ์การปฏิวัติและเข้ากับสังคมใหม่ที่ก่อตัวขึ้นมา พรรคคอมมิวนิสต์หลายพรรคก็ดำเนินตามแนวทางโซเวียต ซึ่งส่งผลให้พวกเขาสูญเสียความนิยมในหมู่ผู้ถูกกดขี่เนื่องจากพวกเขาพยายามนำทฤษฎีและการปฏิบัติในบริบทของรัสเซียมาใช้กับพื้นที่ของตนเอง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในซีกโลกใต้ (Global South) มีการถอดแบบไปใช้แบบเหมือนกันเป๊ะ ๆ บางครั้งก็แทบไม่ได้คำนึงถึงสภาพท้องถิ่นของตัวเอง เหมือนที่พรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทยนำลัทธิเหมาของจีนมาใช้ แม้กระทั่งหลังจากสหภาพโซเวียตล่มสลายและคอมมิวนิสม์ในยุโรปล้มเหลว นักสังคมนิยมและคอมมิวนิสต์จากซีกโลกเหนือทุกวันนี้ก็ยังคงวิเคราะห์และวางยุทธศาสตร์โดยไม่ได้ยึดโยงกับสภาพความเป็นจริงของซีกโลกใต้เลย

การนำทฤษฎีไปปฏิบัติ

ทุกวันนี้ หลาย ๆ สังคมดำรงอยู่ในช่วงเปลี่ยนผ่านภายใต้บริบทระบบทุนนิยมโลกอันใหญ่ โดยในแต่ละพื้นที่ก็มีการพัฒนาที่ไม่เท่าเทียมกันและมีความขัดแย้งในท้องถิ่น บางแห่งมีทุนนิยมและระบอบกษัตริย์ไปพร้อม ๆ กัน บางแห่งมีความสัมพันธ์แบบกึ่งศักดินาในชนบทและมีทุนนิยมในเมือง ทั้งหมดนี้จะสื่อว่า ระบบทุนนิยมในแต่ละสังคมมีลักษณะเฉพาะของแต่ละสังคม ทฤษฎีที่พัฒนาขึ้นเพื่อต่อกรกับระบบก็ควรต้องมีลักษณะเฉพาะสำหรับแต่ละสังคมเช่นกัน แน่นอนว่าจะต้องพิจารณาลักษณะกว้าง ๆ บางอย่างอย่างเมื่อวิเคราะห์ระบบทุนนิยมซึ่งเป็นระบบโลกอันใหญ่ แต่ลักษณะเฉพาะของแต่ละท้องถิ่นก็สำคัญต่อการวางยุทธศาสตร์สังคมนิยมในแต่ละสังคมเช่นกัน

การพัฒนาทั้งทฤษฎีและการปฏิบัตินั้นจำเป็นอย่างมากสำหรับนักสังคมนิยมทุกเฉด แต่สิ่งสำคัญคือจะต้องตระหนักไว้ว่า ทั้งทฤษฎีและการปฏิบัติต่างก็เป็นพื้นฐานของกันและกันเสมอ ทฤษฎีหรือการปฏิบัติ สิ่งใดจะมาก่อน ก็ขึ้นอยู่กับความเร่งด่วนของช่วงเวลาและความรู้สึกของมวลชนที่จะลงมือสร้างความเปลี่ยนแปลง

สาดไปสมาชิก!!! รัฐประหาร และความฝันในการจัดการน้ำครบวงจรของไทย

สาดไปสมาชิก!!! รัฐประหาร และความฝันในการจัดการน้ำครบวงจรของไทย

ในช่วงปลายเดือนกันยายน ปี 2569 ได้เกิดเหตุอุทกภัยที่คร่าชีวิตผู้คนไปอย่างน้อย 22 ราย และส่งผลกระทบต่อครัวเรือนจำนวน 950,000 หลังคาเรือน รวมถึงประชาชนอีก 2.6 ล้านคน ปริมาณน้ำฝนเกือบ 300 มิลลิเมตรที่ตกลงมาอย่างหนักต่อเนื่องนานกว่า 48 ชั่วโมง...

Development for Whom? การพัฒนาเพื่อใคร?

Development for Whom? การพัฒนาเพื่อใคร?

Development for Whom? A Statement Against the IMF and World Bank Meetings in Bangkok การพัฒนาเพื่อใคร? แถลงการณ์ต่อต้านการประชุมของ IMF และธนาคารโลก ณ กรุงเทพฯ Draft statement for Din Deng | 14 October 2026 As the International Monetary Fund (IMF) and World Bank...

Smoke Palm, Tomatoes and Flowers

Smoke Palm, Tomatoes and Flowers

As palm plantations burn for a 4th consecutive week in Kalimantan, margarine is spread on toast in Brussels. As I leave my home in the Tenasserim foothills my eyes burn from the smoke, a chapstick is opened in the Seattle evening. Palm greases our commodities; Soaps...

How Counterinsurgency Built the Suburbs

How Counterinsurgency Built the Suburbs

The sprawling, repetitive, near-endless, homogeneous suburbs of contemporary semi-urban Thailand are quite literally a counterinsurgency strategy. There is a straight line between the suburban sprawl and the "New Villages" or concentration camps of British Malaya,...

On Feeding 1.4 Billion People – Chinese Agriculture

On Feeding 1.4 Billion People – Chinese Agriculture

Interview: China's Socialist Agricultural System Tings Chak, Asia Co-coordinator, Tricontinental: Institute for Social Research On Feeding 1.4 Billion People To understand China's contemporary agricultural system, one has to start with the revolution. In 1949, when...

การเดินทางพักผ่อนของเรือรบ USS ลินคอล์น ไปยังประเทศไทย: จุดแวะพักของลัทธิล่าอาณานิคมใหม่ของสหรัฐฯ และอิตถีฆาต (femicide)

การเดินทางพักผ่อนของเรือรบ USS ลินคอล์น ไปยังประเทศไทย: จุดแวะพักของลัทธิล่าอาณานิคมใหม่ของสหรัฐฯ และอิตถีฆาต (femicide)

การที่เรือรบ USS อับราฮัม ลินคอล์น (CVN-72) เดินทางมาถึงประเทศไทยเพื่อ “ท่องเที่ยวพักผ่อน” ก่อนจะกลับไปปฏิบัติภารกิจคร่าชีวิตประชาชนในเอเชียตะวันตกนั้นเป็นเรื่องที่ต้องคัดค้านโดยทันที สำหรับพวกเราชาวไทย และสำหรับผู้คนทั่วโลกที่อยู่ในพื้นที่ที่ถูกอเมริกาปล้นสะดม นี่นับเป็นการเขย่าโซ่ตรวนอาณานิคมของยุคสงครามเย็นของสหรัฐฯ ที่มีต่อสุนัขรับใช้ที่ภักดีที่สุดของตน

The USS Lincoln’s “Leisure Trip” to Thailand: A Port Call of US Neocolonialism and Femicide

The USS Lincoln’s “Leisure Trip” to Thailand: A Port Call of US Neocolonialism and Femicide

The arrival of the USS Abraham Lincoln (CVN-72) for a “leisure trip” in Thailand before returning to its campaign of destruction against the people of West Asia demands immediate interrogation and opposition. For us Thai people, and those in sites of American plunder across the globe, this a rattling of the US’ cold war colonial chains on its most loyal lap dog, while conducting a war of aggression in Iran and the ongoing genocide in Palestine.

หน่วยสังหาร – เงาทมิฬอันยาวนานแห่งยุค 2490

หน่วยสังหาร – เงาทมิฬอันยาวนานแห่งยุค 2490

โครงสร้างด้านความมั่นคงที่แพร่หลายในยุคสงครามเย็นกำลังครอบงำประเทศไทยอย่างเต็มตัว เครือข่ายทางการเมืองเทาในพื้นที่ชายแดนรอบนอก ได้ก่อตั้งขึ้นครั้งแรกในยุค 2490 เพื่อเป็นกองกำลังรักษาความมั่นคงต่อต้านคอมมิวนิสต์ที่ได้รับการสนับสนุนจากสหรัฐฯ และได้เข้าสู่การเมืองทั้งในและนอกรัฐสภาในยุค 2520 ภายหลังการล่มสลายของขบวนการคอมมิวนิสต์ และนับตั้งแต่นั้นมาก็ได้ครอบงำการปกครองของประเทศไทยอย่างถี่ถ้วน 

Deathsquads – The Long Shadow of the 50s

Deathsquads – The Long Shadow of the 50s

Pervasive Cold-War Era security architectures have a stranglehold over Thailand. Grey para-political networks in the periphery border regions, initially established in the 1950s as U.S backed anti-communist security forces, entered into parliamentary and extra-parliamentary politics in the 1980s after the fall of the communist movement, since then they have come to dominate Thailand’s governance, today coalescing around the ultra-reactionary Bhumjaithai party

จินตนาการถึงทฤษฎีการพัฒนาใหม่จากซีกโลกใต้

จินตนาการถึงทฤษฎีการพัฒนาใหม่จากซีกโลกใต้

ซีกโลกใต้ต้องสร้างไม่เพียงแต่โครงสร้างพื้นฐาน อุตสาหกรรม และสถาบันใหม่เท่านั้น แต่ยังต้องสร้างวิธีคิดใหม่ด้วย ก่อนที่สังคมจะสามารถสร้างอนาคตที่แตกต่างได้ พวกเขาต้องฟื้นฟูความสามารถในการจินตนาการถึงอนาคตนั้นเสียก่อน เราต้องการทฤษฎีการพัฒนาที่ศึกษาประสบการณ์ทางประวัติศาสตร์ทั่วเอเชีย แอฟริกา ละตินอเมริกา และแคริบเบียน ไม่ใช่ในฐานะความเบี่ยงเบนจากบรรทัดฐานสากล แต่ในฐานะแหล่งที่มาของนวัตกรรมทางทฤษฎี นี่คือพื้นฐานสำหรับโครงการทางปัญญาที่แท้จริงของซีกโลกใต้

ระบอบอาหารโลกกำลังฆ่าเด็ก

ระบอบอาหารโลกกำลังฆ่าเด็ก

วิกฤตอาหารขาดแคลนและอาหารไม่ปลอดภัย เป็นมากกว่าแค่ปัญหาด้านสุขภาพ แต่บ่งชี้ถึงปัญหาทางโครงสร้างของระบอบอาหารภายใต้ทุนนิยม ที่มองอาหารเป็นสินค้าทำกำไรให้กับบริษัทผูกขาด แทนที่จะเป็นสิทธิมนุษยชนของคนในสังคม